Birecik

Birecik, antik Birtha (Suriye Aramice'de saray anlamına gelir), Türkiye'nin güneydoğusundaki Şanlıurfa ilinde, Suriye sınırına yakın bir ilçe kasabasıdır. Kürtçe adı Bêrecûg, Arapça al-Bīrā البيرا ve Fransızcası Edessa Bile İlçesi zamanındandır. Antik çağda şehre Makedonyanopolis adı verildi. Birecik, Fırat Nehri üzerinde, 1956 yılında inşa edilen Türkiye'nin en uzun ikinci nehir köprüsünün geçtiği, Gaziantep ile Şanlıurfa (Edessa) arasında yarı yoldadır.

İlçe merkezi üç belde, 69 köy ve 84 yerleşim birimine bağlıdır. Birecik'in 2005 yılı başında 46.238 nüfusu vardı. Nüfusun çoğunluğu Müslümandır. Birinci Dünya Savaşı'na gelindiğinde, nüfusun yaklaşık %20'si Hristiyandı ve bunların yaklaşık üçte biri Ermeniydi. 1895'te bu etnik gruba karşı bir pogrom da yaşandı. Birtha olarak Birecik, 1977 yılına kadar Roma Katolik Kilisesi'nin unvanlı bir piskoposluğuydu. Türkiye'nin en büyük Ezidi topluluklarından biri, 1980'lerdeki göç dalgasına kadar Birecik'te yaşıyordu.

Birecik'in Beyaz Kalesi'ni (Arapça: Qal'at ul-Baydha, Türkçe: Beyaz Kale) Fırat'ın doğu kıyısında bir sığlıkta kireçtaşı bir uçurumun üzerine kimin inşa ettiği bilinmemektedir. Romalılar (MÖ 30 - MS 395), Haçlılar (burada MS 1098 - MS 1150) ve Memlükler (MS 1277 - MS 1484) tarafından fethedildi ve toplam üç kez genişledi. Zaptedilemez olduğu düşünülen kale, birkaç depremde ağır hasar gördü. Tarihi bir kitabeye göre, ilk kez 13. yüzyılın başlarında Halep hükümdarı az-Zahir Gazi tarafından yenilendiği söylenmektedir.

Güneydoğu Anadolu Projesi Birecik Baraj Gölü'nün Birecik'e 9 km. uzaklıkta inşa edilmesiyle antik Roma kenti Zeugma'nın su baskınlarında yok olmasına neden oldu. Zeugma'dan kurtarılan bazı sergiler şu anda Birecik'te sergileniyor, nehir tanrısı Acheloos'unki de dahil olmak üzere ünlü mozaikler Gaziantep'teki Zeugma Mozaik Müzesi'nde görülebilir. Birecik, zengin yapı mirasıyla Norveç'te kurulan Avrupa Tarihi Kentler ve Bölgeler Birliği'nin (EAHTR) üyesidir.

Uzun bir süre, kuzey kelaynakların (Geronticus eremita, Türkçe: Kelaynak, bölgesel olarak Keçelaynak) bilinen son özgür popülasyonu, 2002'de Suriye'de başka bir küçük popülasyon keşfedilene kadar Doğu-Akdeniz bölgesindeki Birecik'te yaşıyordu. Günümüzde tür koruma altına alınan ibis kuşları için üreme ve koruma istasyonu işletilmektedir. Waldrapp, selin sona ermesinden sonra Nuh'u Ağrı Dağı'ndan vadiden aşağı, Nuh'un ailesiyle birlikte yerleştiği yukarı Fırat'a götürdüğü İncil'deki Nuh'un Gemisi hikayesinde görünür. Bu nedenle kuzey kelaynak Birecik yöresinde kutsal bir hayvan olarak koruma altına alınmış ve her yıl düzenlenen şenliklerle onurlandırılmıştır.

galeri